SYNTEZA 1. Jaką postawę przyjmuje współczesna literatura wobec totalitaryzmu?

Totalitaryzm to określenie systemów politycznych, które ingerują w osobiste życie człowieka i podporządkowują go odgórnym prawom, są oparte o rozbudowany system kontroli, oddziaływują poprzez strach i przemoc. Przykładem takich systemów był faszyzm i stalinizm. Skutkiem: tortury, eksterminacje, piece, niemieckie obozy koncentracyjne i sowieckie łagry.

Cała literatura jest żarliwym protestem przeciw totalitaryzmowi. Przykładem może tu byćcała literatura łagrowa:

  • Archipelag Gułag, Jeden dzień Iwana Denisowicza Aleksandra Sołżenicyna,
  • Inny świat Grudzińskiego,
  • Na nieludzkiej ziemi Józefa Czapskiego.

Niemieckie obozy zagłady znalazły zapis w opowiadaniach Tadeusza Borowskiego, w Medalionach Nałkowskiej.

Prześladowanie Żydów w reportażu Hanny Krall Zdążyć przed panem Bogiem i w Rozmowach z katem azimierza. Moczarskiego.Lecz obozy i getta to jeszcze nie wszystko. Istotę totalitarnej władzy i analizę zjawiska ukazują utwory:

  • Zniewolony umysł Czesława Miłosza,
  • Mała Apokalipsa Tadeusza Konwickiego,
  • Tango Sławomira Mrożka,
  • Powrót prokonsula, Pan Cogito  Zbigniewa Herberta,
  • Początek Andrzeja Szczypiorskiego,
  • Mistrz i Małgorzata Bułhakowa
  • Folwark zwierzęcy Rok 1984 Orwella

Oczywiście – to jeszcze nie są wszystkie tytuły. Lecz omówienie losów bohaterów tych pozycji, ich zmarnowanego życia i spaczonej psychiki wystarcza, aby oddać zło totalitaryzmu, a udowodnić protestującą postawę twórców wobec tego systemu.