Słowotwórstwo TEST 1

Słowotwórstwo – test  1



1. Połącz pojęcie z definicją.

a) rdzeń     
b) wyraz podzielny słowotwórczo

c) formant    
d) podstawa słowotwórcza

A. – element, za pomocą którego został utworzony wyraz pochodny i którym różni się on od wyrazu podstawowego
B. – wyraz, który ma znaczenie słowotwórcze i który możemy odnieść do innych wyrazów
C. – część wyrazu pochodnego, która jest wspólna dla wyrazu podstawowego i pochodnego
D. – niepodzielna słowotwórczo, wspólna część wszystkich wyrazów wchodzących w skład rodziny słowotwórczej

Odp. .................................................................


2. W wyrazie podstawowym laser wyróżnij temat i końcówkę.

Odp. ...........................................................................................................................................................................


3. W wyrazie pochodnym poczekalnia wyróżnij podstawę słowotwórczą i formant.

 podstawa słowotwórcza .............................................................. formant ...................................................................


4. Do podanych wyrazów pochodnych dopisz wyrazy podstawowe.

ciotka – ...................................................................................................... 
koteczek – .................................................................................................
mądrość – ..................................................................................................
nochal – .....................................................................................................


5. Do podanych wyrazów podstawowych dopisz wyrazy pochodne.

oko – ........................................................................................................  
lampa – ....................................................................................................

lew – .........................................................................................................
zjeżdżać – .................................................................................................


6. Przyporządkuj wyrazy z ramki do właściwych kategorii rzeczowników odczasownikowych.

a) nazwy narzędzi – ..............................................................................................................................
b) nazwy wykonawców czynności – .......................................................................................................
c) nazwy miejsc, w których wykonuje się czynność – .............................................................................

rozdzielnia, dyktafon, pracownia, sprzedawca, pływak, zmywarka, powiększalnik, wysypisko, donosiciel


7. Podkreśl rdzenie w rodzinie wyrazów. Wypisz oboczności.

chmura, chmurka, chmureczka, chmurny, zachmurzyć, zachmurzenie


8. Posiłkując się podanymi formantami, utwórz dowolne wyrazy pochodne z grupy rzeczowników i czasowników.

rzeczowniki                                                           czasowniki

........................................................................... -acz   z- ................................................................................
........................................................................... -ca    pod- ............................................................................
........................................................................... -ka    w- ................................................................................
........................................................................... -erz    prze- ...........................................................................


9. Utwórz zgrubienie od wyrazu uszy oraz zdrobnienie od wyrazu lektura.

uszy – ...................................................................................................................  
lektura – ...............................................................................................................



10. Od podanych rzeczowników utwórz nazwy mieszkańców miast, regionów, krajów.


Kaszuby, Afryka, Łódź, Francja, Białystok, Ameryka, Szkocja, Warszawa, Śląsk, Pomorze



11. Podaj znaczenia słowotwórcze nazw wykonawców zawodów.

cymbalista – „to ten, kto”.........................................................................................
ciastkarz – ..............................................................................................................
stoczniowiec – ........................................................................................................
zegarmistrz – ..........................................................................................................


12. Narysuj wykres rodziny wyrazów. Zaznacz rdzenie. Podkreśl podstawy słowotwórcze.

kot, kotek, kotka, koteczka, koteczek, kocur, koci, kociak, kociaczek

13. Podaj znaczenia słowotwórcze wszystkich wyrazów pochodnych z polecenia 12.

Odp.
.................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................


14. Podaj 5 rzeczowników będących nazwami wykonawców zawodów.

.................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................


15. Zestaw formanty (1–4) z nazwami (A–D). Obok każdej zestawionej pary podaj jeden przykład rzeczownika należącego do danej kategorii.

Nazwy:                                                         Formanty:

(A) wykonawców czynności   .................      1. -anie, -enie, -cie
(B) czynności    .....................................      2. -ak, -anin
(C) mieszkańców   ................................      3. -stwo, -ctwo
(D) gałęzi przemysłu   ...........................      4. -arz, -acz


16. Podziel wyrazy na złożenia, zrosty, zestawienia.

Wielkanoc, samowolny, dobranoc, Biała Podlaska, ostrosłup, Białystok, koń mechaniczny, żywopłot, Stary Sącz, listonosz, półkula

złożenia ..............................................................................................................................................................................................
zrosty ..................................................................................................................................................................................................
zestawienia .........................................................................................................................................................................................


17. Co oznaczają podane skrótowce? Zapisz pełne nazwy.

WOPR – ..........................................................................................................................................
SGH – .............................................................................................................................................
NIP – ................................................................................................................................................
OBOP – ............................................................................................................................................
PESEL – ...........................................................................................................................................
NIK – ................................................................................................................................................
 BOR – .............................................................................................................................................
PWN – ..............................................................................................................................................


18. Zapisz, jak należy wymawiać podane niżej skrótowce. Podziel je na literowce, głoskowce,
sylabowce, skrótowce mieszane.

NIK – .................................................................................................................................................

Pagart – ............................................................................................................................................
Polfilm – ............................................................................................................................................
SPATiF – ...........................................................................................................................................
ONZ – ................................................................................................................................................
ZUS – .................................................................................................................................................
PAH – .................................................................................................................................................

OIOM – ...............................................................................................................................................


19. Zastąp podkreślone wyrazy skrótami. Pamiętaj o zasadach interpunkcji.

– W szkole odbyło się spotkanie z generałem Wacławem Małeckim.  ....................................................
– Chodzę do Gimnazjum numer 2 w Pułtusku.  ....................................................
– Moja wychowawczyni to magister Katarzyna Popławska.  ....................................................
– Studenci uwielbiają wykłady profesora Nowackiego, a doktor Musiałek nie cieszy się ich uznaniem.  ....................................................
– Przyjdź do mnie około godziny 19.00.  ....................................................
– Podobał mi się film pod tytułem „Podwójne życie Weroniki”.  ....................................................
– W tym gabinecie przyjmuje docent doktor habilitowany Sławomir Wieczorek.  ....................................................


20. Wyjaśnij, co oznaczają następujące skróty, które znajdują się w słownikach. 

a. – ...................................................................................................................................................
por. – ................................................................................................................................................
zob. – ................................................................................................................................................
p. – ....................................................................................................................................................


21. Od podanych wyrazów utwórz wskazane części mowy:

a) czytać – rzeczownik – ................................................... rzeczownik – ............................................
b) grzeczny – przymiotnik – .............................................. przysłówek – ............................................
c) mądry – rzeczownik – ................................................... przysłówek – ............................................
d) pływać – rzeczownik – .................................................. rzeczownik – ............................................


22. Wskaż wyrazy podstawowe dla wyrazów pochodnych:

rybak – ..................................................................................... 
bielutki – ...................................................................................

śnieżynka – ............................................................................... 
płotek –  ....................................................................................

nauczycielka –  ......................................................................... 
licznik –  ....................................................................................

stolarz – .................................................................................... 
podskórny – ..............................................................................

wyścigówka – ............................................................................ 
poetycki – ..................................................................................



23. Od podanych wyrażeń przyimkowych utwórz pochodne przymiotniki:

pod ziemią – ..............................................................................
przy brzegu – ............................................................................

przed szkołą – ...........................................................................
pod Warszawą – ........................................................................

nad morzem –  ...........................................................................
na rogu – ...................................................................................


24. Za pomocą różnych przedrostków utwórz po trzy czasowniki pochodne od następujących czasowników:

a) pisać –  .............................................  ........................................  ........................................
b) gotować –  ........................................  ........................................  ........................................
c) prosić – .............................................  ........................................  ........................................
d) kłócić –  ............................................  ........................................  ........................................
e) wołać –  ............................................  ........................................  ........................................
f) uczyć –  .............................................  .......................................  ........................................
g) spać –   .............................................  ........................................  ........................................

25. Uzupełnij tabelkę:

26. Dopisz pasujący wyraz. Nazwij kategorię słowotwórczą.

a) gotowanie, pranie, mycie ................................................................................................................................................................................................................................................................ 
b) piekarnia, czytelnia, jadalnia ...........................................................................................................................................................................................................................................................
c) pracowitość, mądrość, głupota ......................................................................................................................................................................................................................................................


27. Podziel wyrazy złożone:

wiercipięta, wieczne pióro, Zielona Góra, Białystok, samolot, grzybobranie, karygodny, prostokąt, rzezimieszek, Boże Narodzenie, Unia Europejska, rurociąg

......................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................
 

28. Utwórz rodzinę wyrazów od wyrazu ręka. Zaznacz rdzeń i oboczności.



29. Dopisz wyrazy podstawowe. W wyrazach pochodnych podkreśl podstawy słowotwórcze
i zaznacz głoski oboczne (jeśli takie występują).

a) ...........................................................  – ruszać – .............................................................
b) ............................................................  – leśny – ...............................................................
c) .............................................................  – śnić – .................................................................
d) ..............................................................  – braciszek – ........................................................
e) ..............................................................  – dróżka – .............................................................
f) ............................................................... – potężny – ...........................................................
g) ...............................................................  – roczny – .............................................................
h) ............................................................... – mosiądz – ..........................................................


30. Dopisz po trzy wyrazy pokrewne. Podkreśl w nich rdzenie.

a) góra –  ..........................................,     .........................................,     .....................................
b) dom –  ...........................................,     .........................................,     .....................................
c) wóz –  ............................................,     .........................................,     .....................................
d) książka – .......................................,     .........................................,     .....................................
e) pies –  ...........................................,     .........................................,     .....................................


31. Podane wyrazy uporządkuj w kolejności od podstawowego do pochodnego.

A. nauczyciel, nauczać, uczyć, nauczycielka – ............................................................................
B. uwierzyć, wiara, wierzyć – ........................................................................................................
C. zakopać, kopać, zakopany – ...................................................................................................


32. Od podanych wyrazów utwórz nazwy wykonawców zawodów:


a) stocznia –  ...............................................................................................................................

b) kiosk –  ....................................................................................................................................
c) urząd – .....................................................................................................................................
d) kuchnia – .................................................................................................................................
e) sklep – .....................................................................................................................................
f) apteka – ....................................................................................................................................
g) piekarnia – ................................................................................................................................


33. Utwórz po dwa wyrazy pochodne, raz dodając przedrostek, raz przyrostek:

a) pływać –  ................................................. ................................................................................
b) spać –  ................................................. ....................................................................................
c) most –  ................................................. .....................................................................................


34. Podane wyrazy podziel na pochodne i podstawowe:

mama, gospodyni, domownik, wierszokleta, pies, dom, gospodarz, nauczać, podręcznik, pilność, wysypisko, kwiatek, podskoczyć, słowo

a) wyrazy podstawowe: ..................................................................................................................
b) wyrazy pochodne: ........................................................................................................................


35. Do podanych wyrazów dopisz zdrobnienia:

głowa –  ............................ dom – ...............................  słowo – ..........................................
but – .................................. pies – ...............................  kran – ............................................






Odpowiedzi

1. a) D., b) B., c) A., d) C.;
2. laser (temat) – Ø (końcówka); - Wyraz laser to rzeczownik zakończony na spółgłoskę, a więc cały wyraz jest tematem;
3. podstawa słowotwórcza  poczek -alnia  formant (przyrostek);
4. ciotka – ciocia,
koteczek – kotek, mądrość – mądry, nochal – nos;
5.  oko – oczko, lampa – lampka, lew – lwica, zjeżdżać – zjeżdżalnia;
6. a) dyktafon, zmywarka, powiększalnik, b) sprzedawca, pływak, donosiciel, c) rozdzielnia, pracownia, wysypisko;
7. chmura, chmurka, chmureczka, chmurny, zachmurzyć, zachmurzenie (r : rz);
8. rzeczowniki: pal -acz, rad -ca, rącz -ka, tanc -erz; czasowniki: z -jechać, pod -nieść, w -paść, prze -mówić;
9. uszy – usz -yska,  lektura – lektur -ka;
10. Kaszuby – Kaszub, Afryka – Afrykańczyk, Łódź – łodzianin, Francja – Francuz, Białystok – białostoczanin, Ameryka – Amerykanin, Szkocja – Szkot, Warszawa – warszawiak, Śląsk – Ślązak, Pomorze

– Pomorzanin;
11. cymbalista – „ten, kto gra na cymbałach”, ciastkarz – „ten, kto piecze ciastka”, stoczniowiec – „pracownik stoczni”, zegarmistrz – „ten, kto naprawia zegarki”

12. kot
  kotek   kotka   kocur   koci  kociak
  koteczek   koteczka  kocurzysko      kociaczek
13. kotek – „mały/miły kot” , koteczek – „mały/miły kotek”, kotka – „samica kota”, koteczka
– „mała/miła kotka”, kocur – „duży/zły kot”, koci – „należący do kota”/ „związany z kotem”, kociak – „dziecko kota”, kociaczek – „mały/miły kociak”;
14. basista – „ten, kto gra na basie”;
muzyk – „ten, kto się zajmuje muzyką”; fizyk – „ten, kto się zajmuje fizyką”; pszczelarz
– „ten, kto się zajmuje pszczołami”; garncarz – „ten, kto wyrabia garnki”;
15. A – 4 , palacz, B – 1, mycie, C – 2, Rosjanin, D – 3, ślusarstwo;
16. złożenia – samowolny, ostrosłup, żywopłot, listonosz; zrosty – Wielkanoc, dobranoc, Białystok, półkula; zestawienia – Biała Podlaska, koń mechaniczny, Stary Sącz;
17. WOPR – Wodne Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe; SGH – Szkoła Główna Handlowa; NIP – Numer Identyfikacji Podatkowej; OBOP – Ośrodek Badania Opinii Publicznej; PESEL – Powszechny Elektroniczny System Ewidencji Ludności;
NIK – Najwyższa Izba Kontroli; BOR – Biuro Ochrony Rządu; PWN – Polskie Wydawnictwo Naukowe;
18. NIK – czyt. Nik, głoskowiec; Pagart – czyt. Pagart, skrótowiec mieszany, Polfilm – czyt. Polfilm, sylabowiec; SPATiF – czyt. Spatif, głoskowiec; ONZ – czyt. Oenzet,

literowiec; ZUS – czyt. Zus, głoskowiec; PAH – czyt. Pah, głoskowiec; OIOM – czyt. Ojom, głoskowiec;
19. generałem – gen., numer – nr, magister – mgr, profesora – prof., doktor – dr, około godziny – ok. godz., pod tytułem – pt., docent doktor habilitowany – doc. dr hab.;

20. a. – analogicznie, por. – porównaj, zob. – zobacz, p. – patrz;
21. a) czytanie, czytelnia,
b) grzeczny, grzecznie, c) mądrość, mądrze, d) pływanie, pływak;
22. ryba, biały, śnieżyna, płot, nauczyciel, liczyć, stół, pod skórą, wyścig, poetyka;
23. podziemny, przybrzeżny, przedszkolny, podwarszawski, nadmorski, narożny;
24. a) napisać, zapisać, podpisać, b) zagotować, przegotować, nagotować, c) zaprosić, przeprosić, poprosić, d) zakłócić, pokłócić, zkłócić, e) zawołać, powołać, odwołać, f) nauczyć, oduczyć, przeuczyć, g) zaspać, odespać, przespać;
25.

26. a) sprzątanie – kategoria nazw czynności, b) ciastkarnia – kategoria miejsc wykonywania czynności, c) skrupulatność – kategoria cech ludzkich
27. A. wiercipięta, samolot, grzybobranie, prostokąt, rzezimieszek, rurociąg, B. Białystok, karygodny, C. Unia Europejska, Boże Narodzenie, Zielona Góra, wieczne pióro;
28. rączka, rękaw, ręcznik, ręczny, wręczać, podręczny, rękawiczka, zaręczyny oboczność (ę : ą);
30. a) góral,
górny, podgórski, b) domowy, domek, domownik, c) wóz, wozić, podwozić, d) książkowy, księgarnia, księgarz, e) pies, psiak, psiarnia;
31. A. uczyć, nauczać, nauczyciel, nauczycielka, 
 B. wierzyć, wiara, uwierzyć, C. kopać, zakopać, zakopany;
32. a) stoczniowiec, b) kioskarz,
c) urzędnik, d) kucharz, e) sklepikarz, f) aptekarz, g) piekarz;
33. a) pływać – przepłynąć, pływanie, b) spać, zaspać, spanie, c) most – pomost, mostek;
34. a): mama, pies, dom, słowo, pilność; b) gospodyni, domownik, wierszokleta, gospodarz, nauczać, podręcznik, wysypisko, kwiatek, podskoczyć;

35. głowa – główka, dom – domek, słowo – słówko, but – bucik, pies – piesek, kran – kranik;